Het Noorderdepartement, dat wordt doorkruist door de rode lijn, de lijn van de loopgraven en de hardnekkige veldslagen, verenigt alle mogelijke ervaringen van de confrontatie: de « vrije » zone, de bezette zone en de sector van de loopgraven.

De nagedachtenis van het conflict is vaak selectief en besteedt vaak meer aandacht aan het lot van de soldaten of de burgerlijke bevolking achter het front. Pas recent werd ook het lot van de bezette gebieden een onderzoeksonderwerp voor historici. In de bezette departementen, zoals het Noorderdepartement, is deze nagedachtenis nochtans levendig, hevig en pijnlijk. De littekens die werden opgelopen door de gevechten, de monumenten, … onderhouden de herinnering aan het trauma.

Bovendien maken de opbouw van Europa en de vredesplicht het noodzakelijk om de omstandigheden van het conflict opnieuw te evalueren. Eén eeuw na de feiten blijft een heel stuk van deze geschiedenis onbekend. Ontsnappen aan de demonisering van de vijand, zonder het kwaad van een bezettingsmacht uit te wissen of te vergeven; de echte verhoudingen tussen de bevolking en de bezetter evalueren, zonder de heroïsche weerstand van sommigen te minimaliseren, dat zijn de uitdagingen van een werk ter nagedachtenis van de Grote Oorlog in het Noorden. Hoewel de houding van de Fransen tijdens de Tweede Wereldoorlog het voorwerp heeft uitgemaakt van meerdere studies, werd er nog niets in die aard ondernomen voor de Eerste Wereldoorlog. Dat vraagt zeker en vast veel tijd.

De documenten uit de Archieven van het Noorderdepartement ter beschikking stellen van het publiek, dat is een eerste stap in die richting. (Wij danken de Europese instellingen die, met behulp van de Algemene Raad van het Noorderdepartement en de Mission Centenaire, toestemming hebben gegeven voor het online plaatsen van het multimediaproject van de Archieven van het Noorderdepartement).