1914 is het meest dodelijke jaar van de oorlog.

Een verouderd concept van de oorlog, een ridderlijke oorlog met cavalerie, defensie en heroïsche aanvallen en wederzijds respect van de legers maken plaats voor de moderne oorlog, de soldaat die door bombardementen van geschut wordt verpletterd of door mitrailleurs wordt weggemaaid vooraleer hij nog maar een glimp heeft kunnen opvangen van de vijand.

Iedereen –de Generale Staf, de politici, de troepen– denkt dat ze de oorlog van 1870-1871 herbeleven: enkele weken van gevechten, een snelle beslissing,… De ene denkt de overwinning van 1871 te herhalen; de andere denkt de overwinning om te keren en wraak te nemen.

Al deze illusies doorbreken de veel minder glorieuze realiteit. Het Duitse leger gelooft dat ze in een mum van tijd de vlakte van Vlaanderen kunnen oversteken; het leger botst echter op onverwachte, hevige en heroïsche weerstand van het “kleine” België. De Fransen, die overtuigd zijn van de superioriteit van hun artillerie, moeten na enkele verloren veldslagen en een vaak chaotische terugtocht een tegenoffensief aangaan dat uiteindelijk leidt tot de overwinning op de Marne.

Voor de inwoners van het Noorderdepartement stapelen de ontgoochelingen zich op. Het schild, dat voordien in 1792 of in 1870 het land had beschermd, wordt plots verpletterd te midden van veldslagen. De steden zijn open. Als ze verdedigd worden, ondergaan ze verwoestende bombardementen. Rijsel brandt. De vluchtelingen, de slachtoffers zonder verblijfplaats, de soldaten die gevangen genomen zijn of moeten verborgen worden en, ten slotte, de overledenen overspoelen het dagelijkse leven van de bevolking.

Nog een verbazing, nog een nieuwigheid: de oorlog betekent voor twee derde van het Noorderdepartement een periode van bezetting. Deze bezetting loopt van in het begin en blijft duren. Het front stabiliseert zich uiteindelijk. Men moet dan leven met de bezetter.

Een nieuw tijdperk begint. Op het einde van het jaar 1914 vormt de wapenstilstand van Kerstmis slechts een heel kleine onderbreking van een ramp die blijft duren.